Kliknij tutaj aby wrócic do działu ,,Religia''

„ MSZA ŚWIĘTA Z UDZIAŁEM DZIECI”

 

Wstęp.

 

 

„ Pozwólcie dzieciom przychodzić do mnie” (MK 10,14).

To Chrystusowe orędzie do człowieka oddaje tajemnicę spotkania Boga z dzieckiem. Płaszczyzna na jakiej dochodzi do spotkania dziecka z Bogiem powinna być czuła, delikatna, zobowiązująca, to po prostu serce.

Objawem zewnętrznym, żywą oprawą spotkania się Jezusa i dziecka jest Msza święta. Możemy powiedzieć, że jest to lekcja prowadzona przez wytrwałego Nauczyciela. Podmiotem wychowania ku Bogu są dzieci. Niestety nie jest to jednolicie uformowana klasa. Są to dzieci zróżnicowane wiekiem, wiedzą, pobożnością i wewnętrznymi predyspozycjami ku Stwórcy. Tak zróżnicowane środowisko może objąć tylko Jezus ze swą dobrocią, miłością i gestem wyciągniętych dłoni. Ale, aby Chrystus objął tą dziecięcą społeczność musimy wskazać dzieciom drogę, na której spotkają się podczas Eucharystii Jezusa.

 

Rozdział I

 

Troska Kościoła o udział dzieci we Mszy świętej.

 

  Kościół idąc za swoim Mistrzem, który brał je w objęcia, kładł na nie ręce i błogosławił je (MK 10,16), nie może pozostawić ich samym sobie.

Szczególną opieką otacza dzieci ochrzczone, które mają być wprowadzone w pełnię inicjacji chrześcijańskiej przez sakramenty Eucharystii i Bierzmowania.

Od stopnia zaangażowania dzieci we Mszy świętej jest uzależniona przyszła duchowość dorosłego człowieka. Z tego powodu należy wiele wysiłku włożyć w żywe uczestnictwo każdego dziecka, należy włączyć go w to, co dzieje się podczas sprawowania Eucharystii. Dorastający człowiek musi wiedzieć, że także dzięki niemu Chrystus uobecnia się na ołtarzu, musi mieć świadomość wspólnego przeżywania świętości i radości Jezusa ukrytego pod postaciami Chleba i Wina.

    Niestety nic samo z siebie się nie dzieje. Trzeba pozwolić dziecku przyjąć do Chrystusa przez wykonywanie różnych czynności podczas Mszy świętej. Nie może ono być tylko widzem jak w teatrze dramatycznym, ale żywą budowlą, żywym kamieniem Jezusa Chrystusa.

 

1.Najnowsze dokumenty Kościoła.

    

     Papież Jan Paweł II w Liście Apostolskim w dwudziestą rocznicę ogłoszenia Konstytucji Soborowej Sacrosanctum Concilium o świętej liturgii, mówiąc o przyszłości odnowy liturgicznej zwraca uwagę na nowe jej problemy. W dokumencie tym podkreśla, iż wysiłek odnowy musi odpowiadać na wymagania naszych czasów. Do tych wymagań zalicza między innymi nabożeństwa liturgiczne dla dzieci, młodzieży i osób upośledzonych.

Dziecka dotąd w liturgii nie dostrzegano, nie dawano mi praw, jedynie wykorzystywano je do uświetnienia liturgii jako ministranta lub chórzystę. Współczesne dziecko, biorąc coraz więcej udziału w życiu dorosłych, ma mieć swoje miejsce w życiu religijnym i w liturgii.

Kościół bardzo troszczy się o najmłodszych, wydając różne Dokumenty, które mają ułatwić drogę dziecka do Jezusa.

 

a)     Dyrektorium o Mszach świętych z udziałem dzieci.

 

Kongregacja Kultu Bożego ogłosiła, w dniu 1 listopada 1973 roku Dyrektorium. Biskupi Polscy przyjęli z wdzięcznością ten Dokument, zachęcali, aby zapoznali się z nim Duchowni i Wierni oraz wprowadzić w życie zawarte w nim wskazania, które przyczynią się skutecznie do odnowy i pogłębienia udziału dzieci we Mszy świętej. Dyrektorium nacechowane jest wielką  troską o świadome, czynne i owocne uczestnictwo dzieci we Mszy świętej, uważne wczytanie pozwala dostrzec, że jego zasadniczym celem nie jest tworzenie jakiejś odrębnej liturgii, lecz tylko wprowadzenie pewnych modyfikacji, koniecznych dla owocnego uczestnictwa dzieci, przy zachowaniu zasadniczej identyczności obrzędów Mszy świętej dla dorosłych i dla dzieci.

Dokument przestrzega ponadto przed czysto dydaktycznym traktowaniem liturgii, przed tym, by udział dzieci nie zmienił się przez nadmiar komentarza w formę katechezy. Dyrektorium mając na uwadze zróżnicowanie warunków, zwyczajów i potrzeb w poszczególnych krajach poleca, aby Konferencje Biskupów, zachowując podstawowe jego wskazania, dokonały pewnych adaptacji koniecznych na ich terenie.

   Zgodnie z tym zaleceniem podkreślono szczególnie te wskazania Dyrektorium, które w naszych parafiach i kościołach są najbardziej aktualne, i które powinny być zrealizowane na pierwszym miejscu.

-         Wprowadzenie w liturgię Mszy świętej winno odbywać się w ścisłej łączności z całokształtem wychowania, wdrażania do obowiązków ogólnoludzkich i chrześcijańskich. Bardzo ważną rolę ma tu do spełnienia katecheza, na której dzieci przez poznawanie i rozważanie Słowa Bożego wprowadzane są w Liturgię Słowa. Dlatego też Katecheci powinni zabiegać o coraz lepsze związanie katechizacji z liturgią.

-         W niedzielę i święta w miarę możliwości w każdej parafii należy odprawić specjalną Mszę dla dzieci, a jeżeli to nie jest możliwe, należy odprawić Mszę św. z homilią dla dzieci.

-         Często udział w liturgii Mszy świętej przyczynia się bardzo do pogłębiania formacji religijnej, zwłaszcza do kształtowania pewnej elity, która będzie promieniować na otoczenie.

-         Zasadniczym celem w okresie przygotowania do pierwszej Komunii świętej winno być kształtowanie u dzieci i ich rodziców postaw eucharystycznych.

-         Nabożeństwa w okresie Adwentu i Wielkiego Postu uczą szacunku wobec słowa Bożego, są bowiem spotkaniem z Chrystusem, który poucza, oświeca i wzywa do świętego życia.

-         Podtrzymywanie zwyczajów związanych z rokiem liturgicznym angażują dzieci emocjonalnie, przyczyniają się do ożywiania i utrwalania przeżyć religijnych związanych z głównymi uroczystościami liturgicznymi.

-         Rola rodziców w wychowaniu dzieci do udziału we Mszy św. jest duża, powinni oni czynnie uczestniczyć w wychowaniu dzieci do udziału we Mszy św. Trzeba podkreślić wartość wspólnej modlitwy w rodzinie i zachęcać do niej. Bardzo ważne jest też, aby całe rodziny przystępowały do Komunii świętej.

-         Dzieci powinny nauczyć się uczestnictwa we Mszy świętej odprawianej z udziałem dorosłych.

Adaptację należy ograniczyć do rzeczy prawdziwie koniecznych. Dyrektorium o Mszach z udziałem dzieci jest uważne jako jeden z najważniejszych dokumentów posoborowych o szczególnym znaczeniu historycznym, nie tylko dla reformy liturgicznej, ale także dla samej pedagogiki Chrześcijańskiej.

b)    Deklaracja o wychowaniu chrześcijańskim.

 

Deklaracja, ideał wychowania chrześcijańskiego widzi raczej teocentrycznie niż antropocentrycznie, a życie chrześcijańskie uważa nie tyle za cel, co raczej za skutek wprowadzenia w misterium zbawienia, wyrażającego się również między innymi liturgią. Oto słowa Ojców: „ Wychowanie to zdąża nie tylko do pełnego rozwoju osoby ludzkiej, lecz ma na względzie przede wszystkim to, aby ochrzczeni, stopniowo wprowadzeni w tajemnicę zbawienia, stawali się z każdym dniem bardziej świadomi otrzymanego daru wiary. Niech się uczą chwalić Boga Ojca w duchu i prawdzie, przede wszystkim przez udział w obrzędach liturgicznych, niechaj kształtują swoje życie na wzór nowego człowieka w sprawiedliwości prawdy.

Rodzina jest pierwszą szkołą cnót społecznych, potrzebnych wszelkim społecznościom. Należy już od najwcześniejszego wieku uczyć dzieci zgodnie z wiarą na chrzcie otrzymaną poznawania i czci Boga, a także miłowania bliźniego. Święty Sobór oświadcza, że dzieci i młodzież mają prawo, aby pobudzano ich do oceny wartości moralnych wedle prawidłowego sumienia i do przyjmowania owych wartości przez osobisty wybór, a również do doskonalenia poznawania i miłowania Boga.

 

c)     Konstytucja o liturgii świętej:

 

Została uchwalona dokładnie w 400 – lecie zakończenia Soboru Trydenckiego. Realizacja programu odnowienia i rozwoju liturgii, wytyczonego przez Konstytucje ma być według zamierzeń Soboru drogą do osiągnięcia celów: większy wzrost życia chrześcijańskiego wśród wiernych, zjednoczenie wszystkich wierzących w Chrystusa, powołanie wszystkich ludzi na łono Kościoła. Konstytucja opiera ten program na ogólnych zasadach teologicznych, które oświetlają postulaty zawarte w poszczególnych rozdziałach.

     Konstytucja jest punktem wyjścia następującej argumentacji: skoro istotą liturgii jest kontynuacja dzieła zbawienia dokonanego przez Chrystusa, jednego Pośrednika między Bogiem i ludźmi, powołaniem Kościoła w obecnym czasie historii zbawienia jest doprowadzenie ludzi do możliwie pełnego uczestnictwa w tym dziele. W tym celu z jednej strony duchowieństwo i wierni winni osiągnąć głębsze zrozumienie liturgii i wychowanie do należytego w niej uczestnictwa, z drugiej zaś sama liturgia w swych formach zewnętrznych, będących dziełem ludzkim ukształtowanym w ciągu wieków, winna zostać odnowiona, aby wierni powołani i zobowiązani do czynnego uczestnictwa w liturgii, nie napotkali niepotrzebnych przeszkód na drodze do osiągnięcia tego celu. W konstytucji w punkcie 34 jest napisane, aby Obrzędy odznaczały się szlachetną prostotą, niech będą krótkie i jasne bez niepotrzebnych powtórzeń, dostosowane do pojętności wiernych, aby na ogół nie potrzebowały wielu wyjaśnień. Należy pogłębić życie liturgiczne parafii, należy również doprowadzić do rozkwitu poczucie wspólnoty parafialnej, zwłaszcza w zbiorowym odnowieniu niedzielnych Mszy świętych.

 

d)    Proponowane dwa rodzaje Mszy świętej dla dzieci.

 

           Dyrektorium o Mszach z udziałem dzieci wydane przez Stolicę         

     Apostolską jest wyrazem jak Kościół nie tylko zachęca aby dzieci już od 

     najmłodszych lat brały udział we Mszy św., ale także stwarza im

     odpowiednie warunki świadomego i czynnego uczestnictwa na miarę ich

     rozwoju ogólnego i osiągniętej już formacji religijnej. Jest też wyrazem

     przystosowania obrzędów liturgicznych do potrzeb konkretnego

     zgromadzenia. Możemy wyróżnić dwa rodzaje Mszy.

1)    Msza święta dla dorosłych z udziałem dzieci.

           W wielu miejscowościach zwłaszcza w niedzielę i święta w kościołach odprawia się Msze święte, w których, których wielką liczbą dorosłych uczestniczy pewna liczba dzieci. Postawa dorosłych w czasie tych Mszy może mieć duży wpływ na dzieci. Dorośli również czerpią pożytek duchowy, gdyż podczas takiego zgromadzenia przekonują się, jaki udział mają dzieci w społeczności chrześcijańskiej.

W takich Mszach należy zwrócić uwagę, aby:

-         Dzieci nie poczuły się lekceważone, z tego względu, że nie są one jeszcze zdolne do uczestnictwa i zrozumienia tego, co się podczas obrzędów odbywa i głosi. Trzeba  uwzględnić ich obecność np. zwracając się do nich na początku i na końcu Mszy świętej oraz jakiejś części homilii.

-         Dzieci podczas Mszy mogą przynosić dary, wykonywać śpiew mszalny.

-         Jeżeli na Mszy jest dużo dzieci można wtedy homilię skierować do dzieci, ale tak żeby dorośli również odnieśli pożytek.

 

2)    Msza święta dla dzieci z udziałem tylko nielicznych dorosłych.

                               Zaleca się, aby oprócz Mszy, w których dzieci uczestniczą razem z rodzicami były odprawiane Msze z udziałem samych dzieci. Na Mszę należy wybrać taką porę dnia, która bardziej odpowiada warunkom ich życia.

Dzieci powinny być najbardziej otwarte na słuchanie Słowa Bożego i sprawowanie Eucharystii. Dzieci w jak największej liczbie powinny wypełniać specjalne czynności podczas Mszy. Bardzo ważne we Mszy dla dzieci jest święte milczenie. Dzieci nie mogą zapomnieć o tym, że wszelkie formy uczestnictwa osiągają swój punkt szczytowy w Komunii św., kiedy przyjmie się Ciało i Krew Chrystusa jako pokarm duchowy. Kapłan celebrujący Mszę świętą powinien nadać charakter uroczysty, braterski, refleksyjny.

W Mszach z udziałem dzieci duże znaczenie ma poczucie przed końcowym błogosławieństwem, ponieważ dzieci przed rozesłaniem potrzebują pewnego powtórzenia i zastosowania tego, co już słyszały.

Trzeba to zrobić w bardzo krótkich słowach. Zwłaszcza w tym momencie wypada ukazać związek między liturgią a życiem. Dzieci powinny iść z radością na spotkanie z Chrystusem. Dzieci powinny stale uczyć się lepiej głosić Chrystusa w domu i poza domem, w rodzinie i wśród rówieśników, żyjąc wiarą, która działa przez miłość.

 

 

 

 

 

Rozdział II

 

Czynniki wspomagające uczestnictwo dzieci we Mszy świętej.

       

            Pełnego życia chrześcijańskiego nie można sobie wyobrazić bez uczestnictwa w czynnościach liturgicznych, liturgicznych których zgromadzeni wierni sprawują paschalne misterium, religijna inicjacja dzieci powinna zmierzać do tego celu.

Kościół, który chrzci niemowlęta i pokłada ufność w darach udzielonych przez ten sakrament, ma obowiązek czuwać, aby ochrzczeni wzrastali w łączności z Chrystusem i z braćmi. Znakiem i dowodem tej łączności jest uczestnictwa należy dzieci przygotować i wprowadzić je w jego głębsze znaczenie. Formacji liturgicznej i eucharystycznej nie należy oddzielać od pełnego wychowania humanistycznego i chrześcijańskiego i byłoby nawet szkodliwe, gdyby formacja liturgiczna była pozbawiona takiej postawy.

      Wszyscy zajmujący się wychowaniem dzieci powinni dążyć do tego aby dzieci, kiedy mają już jakieś pojęcie o Bogu i sprawach Bożych, zgodnie z wiekiem i rozwojem osobowym przeżywały również wartości ogólnoludzkie, w jakie obfituje sprawowanie Eucharystii.

 

 

1.     Zaproszenie wiernych

 

Wstępna część Mszy świętej zmierza ku temu, aby wierni zbierając się razem, tworzyli wspólnotę i dobro, przygotowali się na słuchanie Słowa Bożego i do godnego sprawowania Eucharystii.

Po pozdrowieniu przez kapłana wybrane dziecko może zachęcić pozostałe dzieci do uczestnictwa w Eucharystii. Może przeczytać z kartki lub powiedzieć z pamięci, nawet swoimi słowami w zależności od zdolności werbalnych dziecka. Treść przekazywana winna być jasna, prosta, treściwa i krótka, aby spotkania z Jezusem „nie przegadać”. Zachęta do udziału we Mszy świętej powinna być przygotowana przez same dzieci. Można również dzieci odpowiednio ubrać, chociażby stosownie do roku liturgicznego. Ma to w sobie o tyle siły, że przecież wiele spraw dzieje się wokół nas zapamiętujemy wzrokowo.

Mały uczestnik Mszy powinien w pewien sposób doznać emocji, które zaangażowałyby go już na wstępie w formie dialogu, krótkiej piosenki, wiersza, jakiejś formy zagadki, na którą odpowiedziałaby liturgia słowa lub homilia.

Taka Msza św. musi posiadać w sobie „ciekawego ducha”. Wszak sam Jezus jest wielką niezgłębioną miłością i nieustannie czymś nas zaskakuje.

 

2.     Słuchanie Słowa Bożego.

 

Słowo Boże odgrywa ważną rolę w życiu człowieka. Tym bardziej ma znaczenie dla małej dorastającej „osobowości”. Jak chlebem karmi się człowieka tak potrzebna jest mu strawa duchowa płynąca z kart Pisma świętego. Jeśli ze względu na poziom intelektualny dzieci, wydaje się konieczne opuszczenie jednego czy drugiego wiersza w czytaniu biblijnym, trzeba to zrobić ostrożnie i tak by nie okaleczyć treści tekstu albo ducha i poniekąd stylu Pisma świętego.

Dziecko, jako istota otwarta na wszystko, co dobre, piękne i doskonałe, nie może nie skorzystać ze Słowa Bożego. Jest ono dla wzrastającego w łasce małego człowieka rodzajem przewodnika po zawiłościach ziemskiego życia. Z tej przyczyny należy uczyć dziecko jak przyjmować, jak przeżywać i jak korzystać z sił słów samego Boga Ojca. Idealnym miejscem ku takiej Bożej pedagogice jest czas Mszy św. Jest to czas dany dorosłym i dzieciom przez Boga.

 

 

 

 

3.     Przygotowanie darów.

 

Człowiek ze swej istoty ma pragnienie ofiarowania siebie drugiemu człowiekowi. Chętnie traci czas, siebie na rzecz istoty kochanej. W tym właśnie wyraża się miłość. miłość ofiarowaniu tego, co w moim życiu najpiękniejsze, najcenniejsze. W takim sposobie życia człowieka odnajduje swoje powołanie. Powołanie to realizuje się w relacjach człowiek – Bóg – bliźni. Jeżeli jednak te relacje dotyczą Boga i człowieka, wtenczas wypełnia się posłannictwo człowieka jako daru Bożego.

W takim duchu posłannictwa daru ofiarowania samego siebie należy przygotować dzieci do zewnętrznej ceremonii procesyjnego złożenia darów na ołtarzu.

Podczas takiej procesji można wmontować do ceremonii krótki komentarz. Powinien on dotyczyć znaczenia Chleba i Wina.

Do podstawowych darów można dodać przedmioty wzbogacające liturgię. Na przykład w okresie Bożego Narodzenia figurkę Dziecięcia Jezus, a w okresie Wielkanocy figurkę Chrystusa Zmartwychwstałego, Zmartwychwstałego okresie zwykłym np. kwiaty, jako wyraz zewnętrznej radości, że Pan Jezus pragnie spotkać się z nami.

Fakt ofiarowania w procesji, darów na ołtarzu powinien dzieciom uświadomić, że ich małe i czyste serce mogą uczynić i dać wiele Jezusowi. Cała ich praca, trud codziennego dnia może być owocem ofiarnym. Ważne jest też, aby dzieci odczuwały, że uczestniczą w czymś bardzo ważnym, w czymś, co ma wpływ na przebieg ich życia, a przede wszystkim na zbawienie ich dusz.

 

 

4.     Pieśń jako wyraz radości.

 

Jeżeli we wszystkich obrzędach trzeba wysoko cenić śpiew, to zwłaszcza podczas Mszy świętej z udziałem dzieci należy go popierać wszelkimi środkami.

Jest ona wyrazem wewnętrznej potrzeby człowieka, a jednocześnie uzewnętrznia nasz stosunek do Boga. Nie bez powodu istnieje powiedzenie: „Kto śpiewa ten podwójnie się modli”.

Jak wynika z tego ludowego przysłowia, śpiew jest także modlitwą i to modlitwą żarliwą, wyrażającą radość ducha.

Wiadomo, że dzieci uwielbiają śpiew ustnie i czynnie angażują się w ten rodzaj modlitwy. Tym łatwiej można wprowadzić je do żywego uczestnictwa i odkrywania tajemnic Eucharystii. Ale, aby śpiew nie był dla śpiewu, aby śpiew nie był rodzajem koncertu kilku osób dla pozostałych uczestników Mszy, należy wcześniej wszystko dokładnie zaplanować i przygotować. Teksty winny być wyświetlane przez diaskop lub dostępne na ławkach. Kilka minut przed Mszą św. można z dziećmi prześpiewać pieśni zaplanowane na dany dzień. Byłoby dobrze, gdyby już na lekcji katechezy uczono tekstów pieśni liturgicznych.

Wszystkie pieśni powinny być proste w słowach, zrozumiałe i melodyjne. Nie oznacza to, aby unikać tekstów trudnych, staropolskich – jednak dzieci powinny wcześniej poznać treść i znaczenie słów. Śpiew może być połączony z gestami rąk i ciała. Wspomaga to żywe i świadome uczestnictwo w Eucharystii.

 

 

 

 

5.     Obrzęd zakończenia.

 

Obrzęd zakończenia jest ważny dla dalszej kontynuacji uczestnictwa we Mszy św. Jest to etap, który kończy, a zarazem rozpoczyna następną, często po kilku dniach Eucharystię. Oznacza to, że przeżycie spotkania z Jezusem pod postaciami Chleba i Wina musi emocjonalnie zaangażować uczestnika w taki sposób, że będzie on pragnął powrócić do Jezusa. Dlatego obrzęd zakończenia musi być jakbyśmy nazwali to współczesnym językiem „reklamą powtórnego spotkania”. Z tego powodu zadbanie o zewnętrzne formy zakończenia jest istotne.

Msza św. pomimo swej duchowej wartości mieści się w pewnej przestrzeni czasu. Okres upływu czasu może mieć negatywny skutek na uczestniczące dziecko w Eucharystii. Powodem tego jest wielkość zainteresowań, niecierpliwości. Aby więc zbudzić dziecko ze „snu”, należy ofiarować coś, co go zainteresuje, zmusi do myślenia i oczekiwania na Jezusa.

 

Kliknij tutaj aby wrócic do działu ,,Religia''